Masz zakaz na B, pojedziesz ciężarówką.
I po raz kolejny różne projekty aktów prawnych wchodzą sobie w paradę. Dopiero co pojawił się wpis do wykazu prac legislacyjnych projektu ustawy zmieniającej zasady egzaminowania, eliminującej między innymi plac manewrowy i wprowadzającej cyfrowy obieg dokumentów (UD402), a tuż za nim, szybkim ruchem, pojawił się projekt ustawy autorstwa Ministerstwa Cyfryzacji nr UDER87 także wprowadzające całkowicie cyfrowy obieg dokumentów w procesie szkolenia. W projekcie tym zaproponowano także delikatną reorganizację cyfrowego procesu obiegu dokumentów, zamieniającą PKK i PKZ na jeden nr PESEL.
Ciekawym i potrzebnym rozwiązaniem jest też możliwość składania wszelkich wniosków w drodze elektronicznej.
Jednak jednym z bardziej niepokojących rozwiązań jest zaproponowana zmiana przepisu art. 12 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami poprzez usunięcie przepisów ust. 2 i 3 tej ustawy.
Brzmią one następująco:
„2. Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
3. Przepis ust. 1 pkt 3 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii:
1) C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy obejmujących uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
2) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy obejmujących uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.”
Zgodnie z uzasadnieniem ustawy „przepisy art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami uchyla się, aby uniknąć wątpliwości dot. administracyjnego rozszerzania zakazu prowadzenia pojazdów na mocy decyzji starosty.”
Z jednej strony jest to zrozumiałe z punktu widzenia konieczności dostosowania się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. Syg. akt SK 23/21(/s/sk-23-21), który wskazał, że te przepisy są niezgodne z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednak należy mieć na względzie, że samo usunięcie tych przepisów nie jest wystarczające.
Przepisy te, w części, stanowiły wdrożenie przepisów art. 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2006/126/WE w sprawie praw jazdy, które zostały powielone w nowej dyrektywie 2025/2205 w sprawie praw jazdy, która będzie musiała zostać niedługo wdrożona do prawa Polskiego.
„Wydawanie praw jazdy podlega następującym warunkom:
- prawa jazdy kategorii C1, C, D1 i D wydaje się tylko kierowcom uprawnionym już do kierowania pojazdami zgodnie z kategorią B;
- prawa jazdy kategorii BE, C1E, CE, D1E i DE wydaje się tylko kierowcom uprawnionym już do kierowania pojazdami zgodnie z, odpowiednio, kategoriami B, C1, C, D1 i D.”
Zatem jak widać, osoby, którym wydano decyzję o zakazie prowadzenia pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii B i w związku z tym cofnięto im uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B, zgodnie z przepisami dyrektywy nie są uprawnione do posiadania prawa jazdy BE, C1, C, D1 i D.
Usunięcie ust. 2 i 3 pozwoliłoby na to. Zresztą sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego już na takie działanie pozwala.
Dlatego też wyłączna likwidacja przepisów art. 12 ust. 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, bez przeniesienia ich zapisów np. do art. 182 Kodeksu Karnego, spowoduje niezgodność Polskich przepisów z prawem UE.
Należy też zwrócić uwagę na wątek bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
Dosyć niebezpieczne i nieodpowiedzialne, wydaje się, umożliwienie osobom, które mają aktywny zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii B umożliwienie kierowania pojazdami ciężkimi poprzez wydanie im prawa jazdy kategorii C1, C, D1, D. Zakaz kierowania pojazdami zwykle wydawany jest osobom nieodpowiedzialnym, które kierowały pojazdami pod wpływem alkoholu, spowodowały wypadki ze skutkiem śmiertelnym czy spowodowały katastrofę w ruchu drogowym. Są to osoby, wobec których sąd stwierdził, że nie powinny kierować samochodami osobowymi. Tym bardziej taki zakaz powinien być zastosowany do pojazdów większych, wielokrotnie cięższych i bardziej niebezpiecznych (C1, C1+E,C, C+E), a także tych którymi wozi się ludzi (D1, D). Trudno uznać za racjonalne stwierdzenie, że “zakaz masz na kategorię B, ale już 40 t. ciężarówką możesz sobie jeździć”.
Ponieważ dyrektywa nie odnosi się do motocykli, czysto technicznie, można podjąć dyskusję w tym zakresie na temat możliwości niewydawania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A. Ale też nie byłoby racjonalne.
Założeniem zakazu kierowania pojazdami, jest wyeliminowanie niebezpiecznego kierowcy z ruchu drogowego. Doświadczenie podpowiada, że pijany kierowca kategorii B, nie przestanie pić, a posiadając kategorię C na pewno będzie jeździł pod wpływem alkoholu. Oby tylko do zatrzymania przez Policję, a nie do czasu spowodowania jakiejś tragedii.
Biorąc pod uwagę powyższe warto rozważyć dodanie do art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami jednoznacznego wskazania dyrektywowego zakazu np. poprzez dodanie pkt. 8 i 9:
art.12. ust. 1 Prawo jazdy nie może być wydane osobie:
- 8) która nie posiada prawa jazdy kategorii B, lub której to prawo jazdy zatrzymano – dotyczy prawa jazdy kategorii C1, C, D1 i D;
- 9) która nie posiada odpowiednio prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D – dotyczy odpowiednio prawa jazdy kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E i D+E.
Można też rozważyć dodanie do zmienianych przepisów Kodeksu Karnego przepisu nakładającego na Sędziów obowiązek orzeczenia zakazu kierowania pojazdami kategorii B+E, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E i D, D+E wobec osoby, dla której orzekają zakaz kierowania pojazdami kategorii B.
Oba rozwiązania mają zalety i wady. Pierwsze gwarantuje, że niewydany zostanie tylko dokument potwierdzający posiadanie uprawnień nieobjętych zakazem, a uprawnienia te zostaną zawieszone na mocy art. 104 Uokp. To pozwoli na późniejszy zwrot uprawnień do kierowania pojazdami bez konieczności zdawania egzaminu kontrolnego.
Drugie rozwiązanie gwarantuje brak wątpliwości konstytucyjnych, ale po upływie terminu zakazu, przywrócenie uprawnień będzie wymagało zdania egzaminu kontrolnego.
Ministrze cyfryzacji przemyśl swoje propozycje zanim będzie za późno.